خداوند در برخی از آیات قرآن اشاره کرده است که درک و فهم حقیقت قرآن برای همگان امکان پذیر نیست . از جمله: « إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِیمٌ فِی کِتَابٍ مَّکْنُونٍ لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ تَنزِیلٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِینَ» (۱) یعنی:« همانا آن قرآنی است گرامی منزلت ، در کتابی مکنون که جز پاکان دست بر آن نزنند و نازل شده از سوی پرودگار جهانیان است.»
از طرفی دیگر وقتی این آیه را در کنار آیه تطهیر که پاکان را اهل‌بیت(ع) معرفی می کند (۲) قرار می دهیم ، به روشنی در می یابیم که اهل‌بیت(ع) تنها کسانی هستند که به عنوان انسان ‌های پاک و مطهر ، شایستگی دسترسی به معارف و حقایق قرآن را دارند.
بنابراین احادیثی که از ائمه (ع) در باره تفسیر آیات قرآن به دست ما رسیده از اهمیت ویژ ه ای برخوردار است.
***
امام رضا علیه السلام که عالم آل محمد لقب گرفته اند در حدیثی از پدران بزرگوار به نقل از پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: شنیدم که خداوند فرموده است من سوره حمد را میان خود و بنده ام تقسیم کرده ام نیمی از این سوره برای من و نیمی از آن برای بندة من است. و هر چه بخواهد اجابت می شود. هنگامی که بنده می گوید: « بسم الله الرحمن الرحیم » خداوند بزرگ می فرماید بنده ام به نام من آغاز کرد و بر من است که کارهای او را کامل نمایم و برای او در همه حالاتش برکت قرار دهم و هنگامی که می گوید « الحمدلله ربّ العالمین » خداوند بزرگ می فرماید بنده ام مرا حمد و ستایش نمود و دانست نعمتهایش را که دارد از ناحیه من است و بلاهایی را که از او دور کردم با احسان من بوده است گواه باشید که من نعمتهای سرای آخرت را بر نعمتهای دنیایی او می افزایم و بلایی آن جهان را نیز از او دفع می کنم. همانگونه که بلاهای دنیا را از او دور کردم و هنگامی که می گوید « مالک یوم الدّین » خدا می فرماید : گواه باشید همانگونه که او حاکمیت و مالکیت روز جزا را از من دانست من در روز حساب، حسابش را آسان می کنم. اعمال نیکش را می پذیرم و از بدیهایش صرف نظر می نمایم و هنگامی که می گوید: « ایاک نعبد » خداوند بزرگ می گوید بنده ام راست می گوید تنها مرا پرستش می کند من شما را گواه می گیرم که بر عبادتش ثوابی به او بدهم که همه مخالفان عبادت او به حالش حسرت بخورند و هنگامی که می گوید : « ایاک نستعین » خدا می گوید بنده ام از من یاری خواسته و تنها به من پناه آورده گواه باشید من او را در کارهایش کمک می کنم و در سختیها یاریش می نمایم و در روز پریشانی دستش را می گیرم و هنگامی که می گوید « اهدنا الصراط المستقیم » خداوند می گوید این خواستة بنده ام برآورده است و او هر چه می خواهد از من بخواهد که من اجابت خواهم کرد و آنچه را امید دارد به او می بخشم و از آنچه بیم دارد ایمنی اش می دهم.(۳)
علامه طباطبائی در تفسیر ارزشمند المیزان پس از نقل این روایت می نویسد : این روایت سورة فاتحة الکتاب را تفسیر می کند و دلیلی است براینکه این سوره کلام خدای سبحان است امّا به نیابت از طرف بنده اش که در مقام عبادت و اظهار عبودیت بیان می دارد و پروردگار خویش را ستایش می کند و این سوره در اصل برای عبادت قرار داده شده و در قرآن هیچ سوره ای نظیر آن دیده نمی شود.(۴)

نویسنده: پورافضلی

پانوشتها:
۱. واقعه / ۸۰ – ۷۷
۲. إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً
۳.المیزان ج ۱ ، ص ۳علیه السلام – تفسیر نمونه ، ج ۱ ص علیه السلام
۴. المیزان ، ج ۱ ، ص ۳۸